وظیفه تسمه سفت کن در خودرو
برای انتقال نیروی محرکه موتور خودرو به سایر بخش ها ماننددینام، پمپ هیدرولیک فرمان، واتر پمپ، میل سوپاپ و … از تسمه یا در برخی خودرو ها از زنجیر استفاده می‌شود. برای جلوگیری از لغزش تسمه یا خارج شدن آن از محل قرار گیری آن از قطعه‌ای به نام تسمه سفت کن استفاده می شود .
تسمه سفت کن یا هرزگرد همانطور که اشاره شد، تسمه تایم میل سوپاپ و میل‌لنگ را به یکدیگر متصل می‌کند، اما بین دو پولی میل‌لنگ و میل سوپاپ، پولی‌های واسطه‌ای به نام تسمه سفت کن یا هرزگرد نیز قرار دارند که تسمه از روی آن‌ها می‌چرخد.
این قطعه که وظیفه تنظیم میزان سفت بودن تسمه و همچنین کنترل تنش و لرزش موجود در طول آن را برعهده دارد، معمولا عمری برابر با تسمه تایم داشته و توصیه می‌شود که همراه با تعویض این قطعه، هرزگرد نیز تعویض شود. گفتنی است که در مسیر زنجیر تایم نیز پولی‌های هرزگرد قرار دارند که عملکرد مطلوب آن‌ها مانند خود زنجیر تایم، وابستگی مستقیم به میزان، کیفیت و مرغوبیت روغن پیشرانه دارد. دقت کنید که معمولا زمان تعویض واترپمپ هم با تسمه تایم و هرزگرد یکسان است.
وظیفه تسمه سفت کن‌ها تثبیت موقعیت تسمه‌ و جلوگیری از لغزش آن‌ها است. عملکرد درست تسمه سفت کن ارتباط مستقیمی با طول عمر و سلامت تسمه‌های خودرو دارد. تسمه سفت کن در بیرون تسمه پروانه با فشار دادن به یک نقطه از تسمه ایجاد کشش ایجاد می نماید . عموماً تسمه پروانه‌ها عامل انتقال انرژی به قطعاتی مانند دینام و فن خنک کن رادیاتور هستند. هر چه تسمه سفت کن کیفیت بالاتری و دقیق تر تنظیم شود تسمه ها نیز نرم تر و راحت تر کار می کند و فشار و کشش اضافه به تسمه های خودرو وارد نمی‌شود ودر صورتی که تسمه نرم کار کند ، میزان طول عمر بیشتر خواهد داشت.
تسمه سفت کن
تسمه سفت کن در سال 1982 میلادی به طور رسمی در انواع خودرو ها نصب شد. طراحی تسمه سفت کن برای این منظور است که میزان کشش تسمه دینام را کنترل کند. این کشش از دو طریق اعمال می شود:
1- سیستم لولایی قابل تنظیم
2- به وسیله مکانیسم فلزی
تسمه سفت کن و پولی ها با هم کار می کنند و زمانی که تسمه دینام خراب شود باید از صحت و سالم بودن تسمه سفت کن در خودرو مطمئن شوید. محلی که تسمه سفت کن در آن قرار دارد خارج از تسمه پروانه است که با ایجاد فشار به یک نقطه از دینام باعث کشش تسمه می شود و آن را تنظیم می کند. این نیرو مدام بر تسمه اعمال می شود.
تسمه سفت کن در سه نوع طراحی شده است:
1- تمام اتوماتیک
2- نیمه اتومات
3- مکانیکی
تسمه سفت کن تمام اتومات به وسیله یک قطعه ای به نام فنر کششی یکنواخت را در کل تسمه دینام ایجاد می کند. در تسمه سفت کن اتوماتیک کشش در یک حد معین حفظ می شود و همزمان با وارد شدن ضربه به تسمه میزان نیرو بر تسمه را کنترل می کند، در نتیجه میزان ضربه و لرزش را در تسمه دینام کم می کند. تسمه سفت کن اگر به صورت دستی تنظیم می شود فقط می ‌تواند کششی در یک حد معین را به تسمه وارد کند.
وظیفه تسمه سفت کن دینام
وظیفه تسمه سفت کن دینام این است که اندازه سفتی تسمه در دینام را کنترل کند. گاهی ممکن است فشار تسمه بیشتر از اندازه تعیین شده باشد، به طور مثال اگر پدال گاز را فشار دهیم فشار زیادی به تسمه دینام وارد می شود.این کشش باعث می شود که به بلبرینگ، واتر پمپ و… نیز فشار وارد شود و عملکرد قطعات را دچار مشکل کند. در هنگام عملکرد تسمه سفت کن فنر جمع می شود. تسمه سفت کن تسمه را کنترل می کند و دوباره به حالت اولیه خود برمی گردد.امروزه در بیشتر خودرو ها و تجهیزات جانبی آن از یک تسمه دیگر نیز استفاده می کنند. به غیر از هرزگرد ها یک تسمه سفت کن نیز در خودرو وجود دارد. تسمه سفت کن دینامیکی یک مدل پیشرفته در خودرو های امروزی است. تسمه سفت کن دینامیکی دارای یک فنر است و به طور مدام نیرو به تسمه وارد می‌کند.اگر شوک یا ضربه ای به هر کدام از اجزا وارد شود با جمع شدن فنر می ‌تواند شوک وارده را خنثی کند. این کار باعث می شود تسمه پاره نشود. اصلی‌ ترین وظیفه تسمه سفت کن دینام این است که از پاره شدن تسمه در خودرو جلوگیری کند.
تسمه سفت کن خوب و با کیفیت دارای مولفه هایی است و از قطعات مختلف تشکیل شده است:
1-یک پوسته اصلی (پوسته رویه) دارد.
2- یک پوسته داخلی دارد.
3- فنر تسمه سفت کن
4- هرزگرد
5- یک قطعه (پلاستیکی)در داخل وجود دارد که روی پوسته داخلی یا شفت پوسته داخلی قرار می گیرد.
ساختار و اجزاء هرزگرد و تسمه سفت کن
تسمه سفت کن ظاهری ساده دارد و از بلبرینگ کاسه نمد و بخش های پلاستیکی و پایه ها تشکیل شده است .
وظیفه ی هرزگرد پس از تنظیم در جای خود چرخش نرم و بدون فشار بلبرینگ آن است . کیفیت ساخت بلبرینگ مهم ترین فاکتور تعیین کنند در آن می باشد. هر چه آلیاژ به کار رفته برای بلبرینگ بهتر و با خلوص بالاتری باشد ، بلبرینگ مدت زمان و عمر طولانی بدون خوردگی و سایش کار خواهد داشت . طول عمر بلبرینگ و در نهایت در عمر تسمه سفت کن بسیار موثر می باشند . زیرا باید بتوانند دما و فشار زیاد ناشی از چرخش مداوم را تحمل نمایند. کاسه نمد ها نقش حفظ گریس درون بلبرینگ و جلوگیری از نفوظ هرچیزی مانند گرد و غبار به درون بلبرینگ را دارد و با خراب شدن آن ها حتی اگر موجب خارج شدن گریس نیز نشوند باعث ورود گرد و غبار به درون بلبرینگ می شوند. همین گردو غبار علاوه بر از بین بردن خاصیت روان کننده با قرار گرفتن میان قطعات بلبرینگ به مرور باعث خرابی آن می شوند. قطعات پلاستیکی و پایه ها نیز چون در معرض همان دمای بالا و فشار کار قرار دارند اگر از مواد مناسبی استفاده نشود دچار سایش می گردد .
مزیت های یک تسمه سفت کن خوب به شرح زیر می باشد:
زمانی که تسمه سفت کن را تهیه می کنید همه قطعات باید با هم چفت و مچ شده باشند. قطعه پلاستیک داخلی باید از جنس مرغوب باشد تا در اثر حرکت دچار ساییدگی (ساییدگی کم) نشود. در نتیجه خوردگی در آن بسیار کم اتفاق می افتد.میزان فشار فنر نیز باید در تسمه سفت کن مناسب باشد. بلبرینگ داخل هرزگرد یا غلطک نیز باید باکیفیت و مرغوب باشد تا در اثر کارکرد زیاد دچار سایش نشود. همچنین حرارت و اصطکاک کمی را در خودرو و بین قطعات ایجاد کند.هر قطعه ای در خودرو خراب شود علائمی دارد که با توجه به این علائم می توان تشخیص داد مشکل از کدام قسمت خودرو است. وقتی یک قطعه در خودرو خراب شد و با تعمیر هم قابل استفاده نیست بهتر است از قطعات یدکی اصل و باکیفیت استفاده کرد.تسمه سفت کن خودرو نیز وقتی دچار مشکل شد و به خوبی کار نمی کند علائمی دارد، به طور مثال زمانی که خودرو را روشن می کنید صدای غیر عادی مانند ساییده شدن دو جسم به هم یا صدای جیر جیر شنیده می شود.این صدا ها از علائم خرابی تسمه سفت کن است. ممکن است اهرم تسمه سفت کن جابجا شده باشد. اگر پولی ها در خودرو خراب شود نشانه این است که تسمه سفت کن خراب شده است.
به این نکته توجه کنید که ممکن است تسمه سفت کن کار خود را به خوبی انجام می دهد اما عمر مفید تسمه ‌دینام به پایان رسیده است. در این صورت باید تسمه دینام را تعویض کنید.
نحوه تعویض تسمه دینام
در زمان تعویض تسمه در خودرو باید نیروی فنر در تسمه سفت کن را مهار کنید. این کار بهتر است توسط متخصص و تعمیرکار مجرب انجام شود.
برای مهار نیروی فنر در تسمه سفت کن باید از ابزار مخصوص استفاده کرد، اهرم وسیله ایست که یک پایه دارد و در قسمت سوراخ چهار گوش قرار داده می شود. طرف دیگر آن در داخل هرزگرد تسمه سفت کن جای می گیرد. این ابزار دارای یک بازوی بلند است تا بتوانید نیروی زیاد فنر را کنترل کنید. با وارد کردن نیروی خود به اهرم می توانید فنر را جمع کنید. نیرو از روی تسمه دینام برداشته می شود و تسمه جدا می شود.برای نصب تسمه جدید باز هم باید به وسیله اهرم (ابزار مخصوص) نیروی فنر را دوباره خنثی کرده و تسمه را در جای خود قرار دهید. بعد از جا انداختن تسمه اهرم را به آرامی رها می کنید تا ضربه ای به تسمه وارد نشود. البته طراحی فنر در نسل ‌های جدید تسمه سفت کن از حالت لوله ‌ای به حالت تخت تغییر پیدا کرده است.
زمان تعویض هرزگرد و تسمه سفت کن
برای تعویض هرزگرد و تسمه سفت کن نمی توان زمان دقیق تعیین نمود توجه به عملکرد نرم و بدون صدای اضافه تسمه ها شاخص سلامت آن می باشد. شنیده شدن صدای اضافه در هنگام کار می تواند نشان از خرابی باشد توصیه می شود که به هنگام تعویض تسمه ها هرزگرد ها و تسمه سفت کن ها نیز تعویض گردند تا از بروز مشکلات دیگر جلوگیری شود. هر زمان که تسمه پروانه مورد بررسی یا تعویض می‌شود ، تسمه سفت کن نیز باید بررسی شود . در معاینات ادواری خودرو باید تسمه سفت کن نیز بررسی شود. عوارض عدم تعویض به موقع تسمه سفت کنعدم تعویض تسمه سفت کن باعث صدمه به تسمه های خودرو و عملکرد نا مناسب تسمه و باعث صدمه به سایر قطعات خودرو می شود.
خرابی تسمه ها می تواند باعث صدمات بسیار زیادی به خودرو شود :
۱- صدمه و آسیب به تسمه تایم
۲- آسیب به سیستم تایمینگ خودرو و خرابی و از کار افتادن موتور (رد کردن تسمه تایم)
۳-ایجاد مشکل در سیستم انتقال قدرت موتور
ایرادات احتمالی و قطعی استفاده از قطعات و غیر استاندارد :
• ایجاد صدای غیرعادی ( صدای جیر جیر و صدای ساییدگی)
• خرابی بلبرینگ هرزگرد تسمه سفت‌کن و گیرپاژ کردن آن
• ایجاد عملکرد نامطلوب سیستم های تهویه مطبوع و دینام
• ایجاد مشکل در انتقال قدرت
• احتمال رد کردن تایم و آسیب به سایر اجزاء موتور

گروه بازرگانی الدورا، به طور رسمی فعالیت خود را در سال ۱۳۸۷ با برند الدورا شروع کرد. گروه بازرگانی الدورا با دو برند الدورا و بالتین، در حوزه مهندسی، تامین، تولید، توزیع و ارائه خدمات، فعالیت می کند.